MPPT là gì trong hệ thống điện mặt trời?
MPPT là gì? Đây là câu hỏi thường gặp khi tìm hiểu về inverter và các thiết bị trong hệ thống điện mặt trời. MPPT là viết tắt của cụm từ tiếng Anh Maximum Power Point Tracking, có nghĩa là theo dõi điểm công suất cực đại.
Đây là một chức năng điều khiển điện tử giúp tấm pin hoặc chuỗi pin mặt trời vận hành tại điểm điện áp và dòng điện tạo ra công suất lớn nhất có thể trong điều kiện ánh sáng và nhiệt độ tại thời điểm đó.
Nói đơn giản, công suất mà tấm pin mặt trời tạo ra không cố định. Nó thay đổi theo cường độ bức xạ, nhiệt độ tế bào pin, bóng che và điều kiện vận hành. MPPT liên tục điều chỉnh điểm làm việc của dàn pin để khai thác nguồn điện khả dụng tốt hơn.
Trong hệ thống điện mặt trời hiện đại, MPPT thường được tích hợp trong inverter hòa lưới, inverter Hybrid hoặc bộ điều khiển sạc pin lưu trữ.
Lưu ý quan trọng: MPPT không phải là thiết bị cơ khí giúp xoay tấm pin để đón nắng. Đây là chức năng điều khiển điện tử nhằm tối ưu điểm làm việc về điện của tấm pin.
Nguyên lý hoạt động MPPT như thế nào?
Để hiểu nguyên lý hoạt động MPPT, trước tiên cần biết rằng mỗi tấm pin mặt trời có mối quan hệ giữa điện áp (V), dòng điện (A) và công suất (W).
Công thức tính công suất điện:
P = U × I
Trong đó:
-
P: Công suất điện, đơn vị Watt (W).
-
U: Điện áp, đơn vị Volt (V).
-
I: Dòng điện, đơn vị Ampere (A).
Khi điện áp hoặc dòng điện thay đổi, công suất đầu ra của tấm pin cũng thay đổi. Tuy nhiên, không phải mọi mức điện áp và dòng điện đều tạo ra công suất lớn nhất.
Tại một điểm làm việc nhất định, tích của điện áp và dòng điện đạt giá trị cực đại. Điểm này được gọi là MPP (Maximum Power Point).
MPPT có nhiệm vụ tìm kiếm và duy trì điểm làm việc gần với MPP trong điều kiện vận hành thay đổi.
Victron Energy – Nguyên lý bộ điều khiển sạc MPPT

MPPT tìm điểm công suất cực đại bằng cách nào?
Về cơ bản, bộ điều khiển MPPT thực hiện các bước:
-
Đo điện áp và dòng điện đầu vào từ dàn pin mặt trời.
-
Tính toán công suất hiện tại dựa trên điện áp và dòng điện.
-
Điều chỉnh điểm làm việc của dàn pin.
-
So sánh công suất trước và sau khi điều chỉnh.
-
Tiếp tục điều chỉnh để tìm và duy trì điểm công suất cực đại.
Quá trình này được lặp lại liên tục để thích ứng với những thay đổi về ánh sáng và nhiệt độ.
Ở nhiều inverter, chức năng MPPT được tích hợp trong bộ điều khiển công suất điện tử. Thiết bị có thể sử dụng các thuật toán khác nhau để tìm điểm công suất cực đại.
PVsyst – Nguyên lý MPPT và giới hạn điện áp inverter

Những thuật toán MPPT phổ biến
Một số thuật toán thường được sử dụng gồm:
1. Perturb and Observe (P&O)
Đây là thuật toán nhiễu loạn và quan sát. Bộ điều khiển thay đổi nhẹ điện áp làm việc, sau đó theo dõi sự thay đổi công suất.
Nếu công suất tăng, hệ thống tiếp tục điều chỉnh theo hướng đó. Nếu công suất giảm, bộ điều khiển đổi hướng điều chỉnh.
Ưu điểm của P&O là nguyên lý tương đối đơn giản và dễ triển khai. Tuy nhiên, thuật toán có thể dao động quanh điểm công suất cực đại và gặp khó khăn khi điều kiện bức xạ thay đổi nhanh.
2. Incremental Conductance (INC)
Thuật toán điện dẫn gia tăng sử dụng mối quan hệ giữa độ biến thiên dòng điện và điện áp để xác định vị trí điểm công suất cực đại.
Phương pháp này có thể phản ứng tốt hơn với một số tình huống bức xạ thay đổi nhanh, nhưng cách triển khai phức tạp hơn P&O.
Không phải mọi inverter đều công bố thuật toán MPPT cụ thể. Vì vậy, khi lựa chọn thiết bị, người dùng nên ưu tiên thông số kỹ thuật, hiệu suất, khả năng vận hành và tài liệu chính thức của nhà sản xuất.
Vai trò của MPPT trong inverter điện mặt trời
MPPT là một bộ phận quan trọng trong inverter vì giúp khai thác nguồn điện từ dàn pin mặt trời theo điều kiện vận hành thực tế.
Nếu không có chức năng điều khiển phù hợp, dàn pin có thể hoạt động ở một điểm điện áp không tối ưu và không khai thác được toàn bộ công suất khả dụng tại thời điểm đó.
Tối ưu công suất đầu vào từ tấm pin
Điều kiện bức xạ mặt trời thay đổi trong ngày. Buổi sáng, giữa trưa, chiều tối hoặc khi có mây che, điện áp và dòng điện của tấm pin có thể thay đổi.
MPPT điều chỉnh điểm làm việc để hệ thống bám theo điểm công suất cực đại tương ứng với điều kiện hiện tại.
Nhờ đó, inverter có thể khai thác nguồn điện DC từ tấm pin hiệu quả hơn trong phạm vi vận hành cho phép.
Hỗ trợ vận hành khi cường độ ánh sáng thay đổi
Khi trời nhiều mây, cường độ bức xạ có thể thay đổi liên tục. Công suất khả dụng của tấm pin cũng thay đổi theo.
Chức năng MPPT giúp inverter điều chỉnh điểm làm việc theo sự thay đổi đó. Tuy nhiên, MPPT không thể tạo thêm năng lượng khi ánh sáng yếu hoặc bù hoàn toàn phần công suất bị mất do bóng che.
Phối hợp nguồn điện mặt trời với hệ thống lưu trữ
Trong hệ thống Hybrid hoặc hệ thống sạc pin lưu trữ, MPPT giúp tối ưu nguồn điện DC từ dàn pin mặt trời trước khi chuyển đổi và phân phối theo thiết kế của thiết bị.
Việc sạc pin lưu trữ còn phụ thuộc vào cấu hình hệ thống, trạng thái pin, giới hạn dòng sạc, điện áp sạc và thuật toán quản lý pin BMS.
Do đó, MPPT không đồng nghĩa với việc pin lưu trữ luôn nhận toàn bộ công suất tối đa từ tấm pin. Công suất sạc thực tế còn phụ thuộc vào giới hạn của inverter và pin lưu trữ.
Texas Instruments – Công nghệ bộ điều khiển sạc năng lượng mặt trời
MPPT trong inverter hoạt động theo sơ đồ nào?
Trong hệ thống điện mặt trời, dòng điện từ tấm pin được đưa đến ngõ vào DC của inverter. Tại đây, bộ điều khiển MPPT theo dõi và điều chỉnh điểm làm việc của dàn pin.
Có thể hình dung quy trình cơ bản như sau:
Tấm pin mặt trời → Bộ theo dõi MPPT → Bộ chuyển đổi điện của inverter → Điện AC sử dụng cho tải hoặc hòa lưới.
Đối với inverter Hybrid, hệ thống còn có các khối chức năng quản lý pin lưu trữ và điều phối nguồn điện theo cấu hình thiết bị.
Cần lưu ý rằng sơ đồ chi tiết có thể khác nhau giữa inverter hòa lưới, inverter Hybrid và bộ điều khiển sạc MPPT độc lập. Không nên hiểu rằng mọi thiết bị đều có cấu trúc chuyển đổi điện giống hệt nhau.
Inverter có một MPPT và nhiều MPPT khác nhau thế nào?
Khi tìm hiểu thiết bị điện mặt trời, người dùng thường thấy thông số như 1 MPPT, 2 MPPT hoặc 3 MPPT. Đây là số lượng bộ theo dõi điểm công suất cực đại độc lập được tích hợp trong inverter.
Số lượng MPPT có ý nghĩa quan trọng trong việc thiết kế chuỗi pin, đặc biệt khi công trình có nhiều hướng mái hoặc điều kiện bóng che khác nhau.
Inverter 1 MPPT
Inverter 1 MPPT có một bộ theo dõi điểm công suất cực đại độc lập.
Thiết bị phù hợp với một số hệ thống có cấu hình dàn pin tương đối đồng nhất, cùng hướng lắp đặt và điều kiện bức xạ tương tự.
Nếu nhiều chuỗi pin được kết nối chung vào một MPPT, cần bảo đảm các chuỗi đáp ứng yêu cầu thiết kế về điện áp, dòng điện và điều kiện vận hành. Không nên kết nối tùy ý các chuỗi có hướng mái hoặc đặc tính hoạt động khác biệt vào cùng một bộ theo dõi.
Inverter 2 MPPT
Inverter 2 MPPT có hai bộ theo dõi độc lập, cho phép hai nhóm dàn pin vận hành tại các điểm công suất cực đại riêng biệt.
Ví dụ:
-
Nhóm pin thứ nhất lắp trên mái hướng Đông.
-
Nhóm pin thứ hai lắp trên mái hướng Tây.
Do hai nhóm pin nhận bức xạ khác nhau theo thời điểm trong ngày, điểm công suất cực đại của chúng cũng có thể khác nhau.
Khi được bố trí vào hai MPPT độc lập, mỗi nhóm có thể được điều khiển phù hợp hơn với điều kiện hoạt động riêng.
Inverter nhiều MPPT
Một số inverter công suất lớn có nhiều bộ MPPT để phục vụ công trình có nhiều hướng mái, nhiều nhóm dàn pin hoặc điều kiện lắp đặt phức tạp.
Việc có nhiều MPPT giúp linh hoạt hơn trong thiết kế, nhưng không có nghĩa số MPPT càng nhiều thì hệ thống luôn tốt hơn.
Cần đánh giá số lượng chuỗi pin, hướng lắp đặt, bóng che, điện áp và dòng điện đầu vào để lựa chọn thiết bị phù hợp.
Phân biệt số MPPT và số cổng kết nối chuỗi pin
Đây là hai thông số rất dễ bị nhầm lẫn khi đọc datasheet inverter.
Số MPPT là số lượng bộ theo dõi công suất cực đại độc lập.
Số cổng kết nối chuỗi pin (PV input hoặc string input) là số đầu vào vật lý để kết nối các chuỗi pin.
Ví dụ, một inverter có 2 MPPT nhưng có 4 cổng kết nối chuỗi pin. Điều đó có thể có nghĩa là mỗi MPPT hỗ trợ hai đầu vào chuỗi pin, tùy thiết kế sản phẩm.
Hai chuỗi pin được kết nối song song vào cùng một MPPT không đồng nghĩa với việc mỗi chuỗi có một MPPT độc lập.
Vì vậy, khi lựa chọn inverter, người dùng cần kiểm tra đồng thời sơ đồ đấu nối, số MPPT và số đầu vào PV trong tài liệu kỹ thuật.
So sánh MPPT và PWM: Khác nhau ở điểm nào?
MPPT và PWM thường được nhắc đến khi lựa chọn bộ điều khiển sạc năng lượng mặt trời.
Tuy nhiên, cần phân biệt đúng phạm vi so sánh: đây là hai phương pháp hoặc công nghệ điều khiển trong bộ điều khiển sạc pin mặt trời, không phải hai loại inverter hòa lưới tương đương.
Bộ điều khiển sạc PWM là gì?
PWM là viết tắt của Pulse Width Modulation, nghĩa là điều chế độ rộng xung.
Bộ điều khiển sạc PWM điều khiển quá trình kết nối và nạp điện từ tấm pin vào pin lưu trữ thông qua việc đóng ngắt điện tử.
Trong cấu hình thông thường, điện áp phía tấm pin có xu hướng bị kéo gần về mức điện áp phía pin lưu trữ khi bộ điều khiển thực hiện quá trình sạc.
Do đó, nếu điện áp làm việc tối ưu của tấm pin cao hơn đáng kể so với điện áp sạc của pin, một phần tiềm năng công suất có thể không được khai thác.
Bộ điều khiển sạc MPPT là gì?
Bộ điều khiển sạc MPPT sử dụng chức năng theo dõi điểm công suất cực đại để tìm điểm làm việc phù hợp của dàn pin.
Thiết bị thường có bộ chuyển đổi DC-DC để điều chỉnh điện áp và dòng điện đầu ra theo yêu cầu sạc của pin lưu trữ.
Nhờ đó, điện áp phía dàn pin có thể được duy trì tại vùng làm việc tối ưu trong khi điện áp đầu ra được điều chỉnh phù hợp với pin.
Bảng so sánh MPPT và PWM
| Tiêu chí | Bộ sạc PWM | Bộ sạc MPPT |
|---|---|---|
| Nguyên lý | Điều chế độ rộng xung | Theo dõi điểm công suất cực đại |
| Khả năng tối ưu điểm làm việc | Hạn chế hơn | Có khả năng theo dõi MPP |
| Chuyển đổi điện áp DC-DC | Không theo cơ chế MPPT DC-DC thông thường | Có |
| Khả năng phối hợp điện áp PV và pin | Bị ràng buộc hơn | Linh hoạt hơn trong giới hạn thiết bị |
| Chi phí | Thường thấp hơn | Thường cao hơn |
| Ứng dụng | Hệ thống nhỏ, cấu hình phù hợp | Hệ thống cần khai thác tốt nguồn PV |
MPPT thường phù hợp hơn khi cần khai thác nguồn điện từ dàn pin có điện áp làm việc cao hơn điện áp sạc của pin lưu trữ. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế phụ thuộc vào cấu hình, điều kiện vận hành và chất lượng thiết bị.

Những thông số MPPT cần kiểm tra khi chọn inverter
Không nên chỉ nhìn vào số lượng MPPT để đánh giá một inverter có phù hợp hay không. Người dùng cần xem xét các thông số kỹ thuật quan trọng sau:
Dải điện áp MPPT
Dải điện áp MPPT là khoảng điện áp đầu vào mà inverter có thể thực hiện chức năng theo dõi điểm công suất cực đại.
Ví dụ, nếu datasheet công bố dải MPPT từ 160V đến 850V, hệ thống chuỗi pin cần được thiết kế để điện áp làm việc nằm trong phạm vi này theo điều kiện vận hành.
Không nên nhầm dải điện áp MPPT với điện áp DC đầu vào tối đa.
Điện áp DC đầu vào tối đa
Đây là giới hạn điện áp tối đa mà ngõ vào DC của inverter được phép tiếp nhận theo thông số nhà sản xuất.
Khi thiết kế chuỗi pin nối tiếp, phải tính đến điện áp hở mạch Voc của module trong điều kiện nhiệt độ thấp nhất dự kiến tại địa điểm lắp đặt.
Nếu điện áp chuỗi vượt giới hạn cho phép, thiết bị có thể bị hư hỏng và gây mất an toàn.
Dòng điện đầu vào tối đa trên mỗi MPPT
Thông số này cho biết giới hạn dòng điện mà từng bộ MPPT có thể tiếp nhận.
Khi kết nối nhiều chuỗi pin song song, dòng điện các chuỗi sẽ cộng lại. Vì vậy, cần kiểm tra tổng dòng điện vận hành và dòng điện ngắn mạch theo yêu cầu của nhà sản xuất.
Công suất PV đầu vào tối đa
Đây là mức công suất dàn pin mà inverter cho phép kết nối theo tài liệu kỹ thuật.
Một số thiết bị cho phép công suất DC của dàn pin lớn hơn công suất AC danh định của inverter. Tuy nhiên, việc thiết kế cần tuân thủ giới hạn công suất, điện áp, dòng điện và quy định của nhà sản xuất.
Số lượng MPPT độc lập
Số MPPT cần được lựa chọn dựa trên số nhóm dàn pin có điều kiện vận hành khác nhau.
Nếu công trình có hai hướng mái nhận nắng khác nhau, inverter có hai MPPT độc lập có thể giúp thiết kế linh hoạt hơn.
Tuy nhiên, vẫn cần kiểm tra khả năng phân bổ chuỗi pin và giới hạn dòng điện trên từng MPPT.
Cách lựa chọn số lượng MPPT phù hợp cho công trình
Việc lựa chọn inverter không nên chỉ dựa trên công suất danh định hoặc thương hiệu. Cấu hình MPPT cần được tính toán từ hiện trạng mái và cách bố trí các chuỗi pin.
Công trình có một hướng mái
Nếu toàn bộ dàn pin được lắp trên cùng một hướng mái, độ nghiêng tương tự và ít bóng che, một MPPT có thể đáp ứng yêu cầu nếu điện áp và dòng điện nằm trong giới hạn thiết bị.
Tuy nhiên, số lượng chuỗi và cách đấu nối vẫn phải tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất.
Công trình có nhiều hướng mái
Nếu dàn pin được lắp trên các hướng mái khác nhau, chẳng hạn Đông và Tây, nên xem xét inverter có nhiều MPPT độc lập để mỗi nhóm pin được theo dõi riêng.
Điều này giúp hạn chế tình trạng các nhóm pin có đặc tính bức xạ khác nhau phải dùng chung một điểm làm việc.
Công trình có bóng che
Bóng che có thể làm thay đổi đặc tính dòng điện – điện áp của dàn pin và tạo ra nhiều đỉnh công suất cục bộ.
Trong trường hợp này, cần khảo sát mức độ bóng che, cách bố trí chuỗi pin và khả năng xử lý bóng che của inverter.
Một số thiết bị có thuật toán quét hoặc tối ưu điểm công suất trong điều kiện bóng che. Tuy nhiên, MPPT không thể loại bỏ hoàn toàn tổn thất do bóng che.
Nếu cần, kỹ sư có thể cân nhắc giải pháp tối ưu công suất ở cấp module hoặc thiết kế lại cách bố trí tấm pin.
Công trình sử dụng hệ thống Hybrid có pin lưu trữ
Đối với hệ thống Hybrid, cần kiểm tra cả thông số MPPT phía PV và thông số sạc pin lưu trữ.
Các thông số quan trọng gồm:
-
Dải điện áp MPPT.
-
Điện áp DC đầu vào tối đa.
-
Dòng điện đầu vào tối đa.
-
Công suất PV tối đa.
-
Dòng sạc pin tối đa.
-
Điện áp và dung lượng pin tương thích.
-
Giao thức giao tiếp giữa inverter và BMS.
Không phải inverter Hybrid nào cũng tương thích với mọi loại pin lưu trữ. Cần kiểm tra danh sách pin được nhà sản xuất hỗ trợ.
Những hiểu lầm thường gặp về MPPT
Trong quá trình tìm hiểu hệ thống điện mặt trời, người dùng có thể gặp một số quan niệm chưa chính xác.
MPPT có phải hệ thống tự xoay tấm pin theo hướng mặt trời không?
Không.
MPPT là chức năng điều khiển điện tử nhằm tìm điểm công suất cực đại của tấm pin.
Hệ thống xoay tấm pin theo hướng mặt trời được gọi là Solar Tracker hoặc hệ thống theo dõi mặt trời. Đây là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau.
Inverter càng nhiều MPPT thì càng tốt?
Không phải lúc nào cũng vậy.
Nhiều MPPT có thể mang lại lợi thế khi công trình có nhiều hướng mái hoặc điều kiện bức xạ khác nhau. Nhưng nếu toàn bộ dàn pin có điều kiện hoạt động đồng nhất, số MPPT lớn hơn chưa chắc mang lại lợi ích đáng kể.
Cần lựa chọn theo thiết kế thực tế và chi phí đầu tư.
MPPT giúp tấm pin luôn phát đủ công suất ghi trên nhãn?
Không.
Công suất ghi trên nhãn thường được đo trong điều kiện thử nghiệm tiêu chuẩn. Khi vận hành ngoài trời, công suất thay đổi theo bức xạ, nhiệt độ, bụi bẩn, bóng che và các yếu tố khác.
MPPT giúp khai thác công suất khả dụng tốt hơn, chứ không thể bảo đảm tấm pin luôn phát đúng công suất danh định.
MPPT có giúp loại bỏ tổn thất do bóng che không?
Không.
Bóng che làm giảm năng lượng ánh sáng đến tế bào quang điện và có thể làm thay đổi đặc tính điện của chuỗi pin.
MPPT có thể tìm điểm công suất phù hợp trong điều kiện đó, nhưng không thể khôi phục phần năng lượng ánh sáng đã bị che mất.
Câu hỏi thường gặp về MPPT
MPPT là viết tắt của từ gì?
MPPT là viết tắt của Maximum Power Point Tracking, nghĩa là theo dõi điểm công suất cực đại. Đây là chức năng giúp tối ưu điểm làm việc của dàn pin mặt trời theo điều kiện vận hành hiện tại.
MPPT nằm ở đâu trong hệ thống điện mặt trời?
MPPT thường được tích hợp trong inverter hòa lưới, inverter Hybrid hoặc bộ điều khiển sạc pin mặt trời. Vị trí và cấu trúc cụ thể tùy theo thiết kế của từng thiết bị.
MPPT có tác dụng gì đối với inverter?
MPPT giúp inverter điều chỉnh điện áp và dòng điện đầu vào từ dàn pin để khai thác công suất khả dụng tốt hơn. Chức năng này thích ứng với những thay đổi về bức xạ và nhiệt độ trong quá trình vận hành.
Inverter 2 MPPT có nghĩa là gì?
Inverter 2 MPPT có hai bộ theo dõi điểm công suất cực đại độc lập. Thiết bị có thể quản lý hai nhóm dàn pin với điều kiện hoạt động khác nhau, nếu cấu hình đấu nối đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.
MPPT và PWM khác nhau như thế nào?
Trong bộ điều khiển sạc, PWM điều khiển quá trình nạp điện bằng điều chế độ rộng xung, còn MPPT theo dõi điểm công suất cực đại và thường sử dụng bộ chuyển đổi DC-DC để tối ưu việc truyền năng lượng từ dàn pin đến pin lưu trữ.
Có nên chọn inverter có 2 MPPT không?
Nếu công trình có nhiều hướng mái hoặc các nhóm pin có điều kiện bức xạ khác nhau, inverter 2 MPPT có thể là lựa chọn phù hợp. Nếu dàn pin đồng nhất, cần so sánh thêm chi phí và thông số kỹ thuật trước khi quyết định.
MPPT có làm tăng sản lượng điện mặt trời không?
MPPT có thể giúp khai thác công suất khả dụng của dàn pin tốt hơn so với việc vận hành tại một điểm điện áp không phù hợp. Mức cải thiện thực tế không cố định mà phụ thuộc vào thiết bị, cấu hình hệ thống và điều kiện môi trường.
Quyết Thắng Solar – Tư vấn thiết kế hệ thống điện mặt trời phù hợp
MPPT là một trong những yếu tố kỹ thuật quan trọng khi lựa chọn inverter cho hệ thống điện mặt trời. Tuy nhiên, để hệ thống vận hành ổn định và khai thác tốt nguồn năng lượng mặt trời, cần tính toán đồng bộ từ công suất tấm pin, cách chia chuỗi, số lượng MPPT đến cấu hình inverter và pin lưu trữ.
Quyết Thắng Solar cung cấp giải pháp tư vấn, thiết kế và lắp đặt hệ thống điện mặt trời cho hộ gia đình, doanh nghiệp và nhà xưởng, bao gồm:
-
Hệ thống điện mặt trời hòa lưới.
-
Hệ thống điện mặt trời Hybrid.
-
Hệ thống điện mặt trời kết hợp pin lưu trữ.
-
Giải pháp thiết kế theo nhu cầu sử dụng điện thực tế.
Đội ngũ kỹ thuật khảo sát công trình, đánh giá điều kiện mái, nhu cầu tiêu thụ điện và đề xuất cấu hình thiết bị phù hợp.
Nếu bạn đang tìm hiểu MPPT hoặc cần lựa chọn inverter cho công trình, hãy liên hệ Quyết Thắng Solar để được tư vấn.
Quyết Thắng Solar
Website: https://quyetthangsolar.com
Hotline: 0866 657 558
